اساسا واکنش‌های بین آنتی‌ ژن و آنتی‌ بادی را می‌توان هم درIn vivo و هم In vitro بررسی نمود و لذا مقوله بررسی واکنش‌های بین آنتی‌ ژن وآنتی‌ بادی‌، یکی از مهم‌ترین شاخه‌های تحقیقاتی و کاربردی به شمار رفته، بطوریکه گاه نقطه عطفی در این میان پدید آمده و روش جدیدی مطرح گردیده که تا رسیدن به نقطه عطف دیگر و روشی تازه، تحقیقات در جهت اصلاح و بهبود روش قبلی ادامه یافته است. چرا که مسلما هر روشی محاسن و معایب خاص خود را داشته که با توجه به آن گسترش یافته و یا محدود می‌شود؛ اما آنچه که مسلم است، اینست که روش‌های جدید همواره جایگزین روش‌های قبلی نبوده، بلکه به موازات آنها از محدودیت‌های موجود می‌کاهند.

طبقه‌ بندی واکنش‌های بین آنتی‌ ژن و آنتی‌ بادی در In vitro
اصولا واکنش‌های بین آنتی‌ ژن و آنتی‌ بادی در In vitro طی دو مرحله واکنش‌های اولیه و ثانویه اتفاق افتاده و بر این اساس دو روش کلی برای بررسی این واکنش‌ها در In vitro وجود دارد:

الف: روش‌های ایمونولوژیک که توانایی نشان دادن اتصال یک مولکول از آنتی‌ژن را به یک مولکول آنتی‌بادی را در مراحل اولیه داشته و لذا مقادیر جزئی از آنتی‌ژن و آنتی‌بادی را می‌توانند شناسایی نمایند. بنابراین از حساسیت، ویژگی و پتانسیل خاصی برخوردارند.
ب: روش‌های سرولوژیک که بر خلاف روش‌های ایمونولوژیک، توانایی آنها در نمایش واکنش‌های بین آنتی‌ژن و آنتی‌بادی در مقادیر زیادی از آنتی‌ژن و آنتی‌بادی بارز شده و لذا یا تقویت شده واکنش اولیه بین آنتی‌ژن و آنتی بوده و یا اثرات ناشی از چنین واکنش‌هایی را نشان می‌دهند. این گروه از واکنش‌ها را بر اساس شکل آنتی‌ژن که ممکنست ذره‌ای، محلول و یا کلوئیدی باشد، به ترتیب به انواع آگلوتیناسیون، پرسیپیتاسیون و فلوکولاسیون تقسیم‌بندی می‌نمایند.

ادامه مطلب »

توضیح به بیمار در مورد هدف و روش انجام کار
شست و شوی دست ها
آماده نمودن وسایل: یک عدد سرنگ، سر سوزن شماره ۲۰-۲۱ (برای اطفال ۲۱-۲۳)، پنبه با الکل، بتادین، گاز استریل، یک ویال هپارین، ظرف محتوی یخ خرد شده، دستکش یک بار مصرف
آماده کردن سرنگ: آغشته کردن سرنگ با هپارین و سپس تخلیه سرنگ از هپارین به طور کامل.
قرار دادن بیمار در یک وضعیت راحت (نشسته یا به پشت خوابیده) در حالی که دست ها در وضعیت باز باشند.
در صورت استفاده از شریان رادیال، انجام تست آلن، به منظور ارزیابی جریان خون

روش انجام تست آلن
- آموزش به بیمار برای مشت کردن دست
- وارد آوردن فشار بر روی هر دو شریان اولنا و رادیال
- توصیه به بیمار برای باز کردن دست، مشاهده دست از نظر تغییر رنگ.
- برداشتن فشار وارده بر شریان اولنا و مشاهده از نظر جریان خون و پر شدن مجدد مویرگ ها و قرمزی دست (در طول ۱۵ ثانیه) پر شدن رگ ها در پاسخ به این عمل نشان دهنده مثبت بودن تست آلن است یعنی شریان اولنا به تنهایی قادر به تامین خون رسانی دست است.
- در صورتی که تست آلن منفی باشد، نباید از شریان رادیال برای نمونه گیری خون شریانی استفاده شود.
- اگر بیمار هوشیار نباشد یا همکاری نداشته باشد، به جای مشت کردن دست می توان دست بیمار را بلند کرد، تا زمانی که رنگ پریدگی دست مشاهده شود. سپس دست ها را پائین آورده و فشار روی شریان اولنا برداشته شود.
- پوشیدن دستکش

ادامه مطلب »

مواد کنترلی موادی هستند که در طول آزمایش های روتین همراه با سایر نمونه ها مورد آزمایش قرار می گیرند و هدف استفاده از آن جهت ارزیابی قابلیت اطمینان بودن آزمایش، خصوصا در رابطه با صحت و دقت است. مواد کنترلی باید پایدار و یکنواخت باشند. خون کنترل از خون اسب یا انسان تهیه می شود. در صورت استفاده از خون انسانی باید خون  فاقد ویروس های HIV ,HBs ,HCV باشد.

انواع مواد کنترلی در هماتولوژی به سه دسته زیر بیان می شود:
Stabilize – Blood Control
LYSATE
HICN

وسائل مورد نیاز برای تهیه خون کنترل:
۱- ظروف شیشه ای استریل (ارلن بوخنر، مزور، پی پت، ظرف برای تقسیم، آب مقطر استریل، مگنت مغناطیسی)
۲- آنتی بیوتیک: پنی سیلین و جنتامایسین به مقدار ۵۰-۲۵ میلی گرم برای ۵۰۰ سی سی خون
۳- خون که باید کامل (whole Blood) و تازه (۷۲-۴۸ ساعته) باشد و ترجیحا O مثبت و از کیسه های انتقال خون (حاوی ضد انعقاد CPD یا ACD) باشد.

مواد مورد نیاز
محلول ها و مواد شیمیایی:
۱- پودر تری سدیم سیترات     ۲۶ گرم
۲- محلول فرمالدئید ۴۰-۳۷%   ۷۵٫۶ میلی لیتر
۳- گلوتارآلدئید ۵۰%              ۷۵٫۰ میلی لیتر و تا ۱۰۰ میلی لیتر به آن آب مقطر استریل می افزائیم.

روش کار:

ادامه مطلب »

رنگ آمیزی پاپائیکولائو بعنوان رنگ آمیزی قابل قبول برای نمونه های سیتولوژی به ویژه سیتولوژی سرویکو واژینال در تمام دنیا شناخته می شود و شامل یک رنگ برای هسته هماتوکسیلین و دو رنگ متقابل برای سیتوپلاسم EA, OG می باشد.
رنگ آمیزی پاپانیکولائو به دو روش Progressive (پیشرونده) و Regressive (پسرونده) انجام می شود. انتخاب بین این دو روش بستگی به صلاحدید و امکانات هر آزمایشگاه دارد.

نکاتی که باید مورد توجه قرار گیرد:
۱- رنگ ها نسبت به نور حساس بوده و در معرض نور اکسید می شوند. بنابراین باید درب ظروف را محکم بسته و روی آنها پوششی به منظور ممانعت از عبور نور قرار دهیم.
۲- رنگ ها باید روزانه قبل از استفاده صاف شود، در صورتی که بخواهیم رنگ را به ظروف ذخیره برگردانیم، باید در پایان روز هم آنرا صاف نمائیم.
۳- برای تعویض رنگ ها باید برنامه خاصی وجود داشته باشد که بسته به حجم کاری آزمایشگاه متغیر است. اگر سلول ها خرمائی و خاکستری به نظر می رسند، باید رنگ ها تعویض شوند.
۴- مواد موجود در اسپری ها و سایر فیکساتیوها (بجز الکل ۹۵%) می تواند باعث تخریب هماتوکسیلین شوند. بنابراین اسمیرها باید قبل از شروع رنگ آمیزی، حداقل ۱۰ دقیقه در اتانول ۹۵ درجه غوطه ور شوند.
۵- PH آب شستشو بهتر است کمی قلیایی باشد، آب اسیدی منجر به تخریب رنگ هسته می شود. آب لوله کشی اغلب برای شستشو در رنگ آمیزی مناسب است و لازم نیست از آب مقطر که PH اسیدی دارد، استفاده شود. البته باید توجه نمود که کلر اضافی در آب شستشو ممکن است هماتوکسیلین را رنگبری کند.
۶- حین انتقال نمونه ها از ظرفی به ظرف دیگر، لام ها باید حتی الامکان عاری از محلول قبلی باشند (ولی نباید خشک شوند). سبد گسترش ها در زمان جابجایی از محلولی به محلول دیگر باید با کاغذ جاذب خشک گردد.
۷- بعد از رنگ آمیزی سیتوپلاسم، نمونه نباید بیش از زمان تعیین شده در الکل قرار بگیرد، زیرا رنگ سیتوپلاسم از بین می رود.
۸- گزیلل هر روز صاف شده و در صورتی که حبابدار، شیری و یا صورتی شد، تعویض گردد.

عوامل اتیولوژیک بیماری از تمام گروه ها (باکتری ها، قارچ ها، ویروس ها و انگل ها) ممکن است در داخل بافتهای بدن یا مایعات بدن یافت شوند. در این فصل درباره انواع میکروارگانیسم هائی که احتمالاً از نمونه های بافتی، استخوان – مغز استخوان و مایعات استریل بدن جدا می گردند، بحث می شود. باکتری ها، قارچ ها و ویروس ها را می توان به وسیله روشهای میکروب شناسی در آزمایشگاه تشخیص داد و بحثی که بعداً خواهد آمد، بر روی این عوامل متمرکز می شود. بدلیل اینکه وجود حتی یک کلنی از یک باکتری پاتوژن می تواند با اهمیت باشد و به دلیل اینکه این نمونه ها نسبت به سایر نمونه ها بیشتر به آزمایشگاه فرستاده می شود، توصیه می گردد که تمام مراحل کار بر روی نمونه، انتقال نمونه و کشت بر روی محیط به وسیله یک تکنولوژیست ماهر که دارای دستکش بوده و در زیر هودهای ایمنی بیولوژیک کار می کند، انجام شود.
در اغلب موارد تشخیص و شناسائی انگل ها در بافت با استفاده از خصوصیات ساختمانی و مورفولوژیک آنها در برش رنگ آمیزی شده بافت شناسی صورت می گیرد. آزمایش و تشخیص انگل ها در بافت به وسیله پاتولوژیست انجام می شود. اما در اغلب موارد عفونت با پنوموسیستیس کارینی تشخیص به وسیله میکروبیولوژیست از مواد بیوپسی شده ریه صورت می گیرد. گاهی در نمونه مرطوب تهیه شده از مایع پلور ممکن است آنتاموباهیستولیتیکا وجود داشته باشد. این انگل را می توان در نمونه های گرفته شده از دیواره یک آبسه آمیبی کبدی شناسائی نمود. سایر بافت ها را می توان جهت انگلهائی مانند لیشمانیا و تریپانوزوما کشت داد.

مایعات استریل بدن
در پاسخ به یک عفونت، در هر حفره بدن ممکن است مایع تجمع پیدا کند. بافت های سخت اغلب ایجاد فلگمون، سلولیت یا آبسه می نمایند. مناطقی از بدن که معمولا مایعات آنجا را جهت مطالعات میکروبشناسی ارسال می کنند (علاوه بر خون و مایع مغزی نخاعی) عبارتند از:
قفسه سینه (مایع پلور)، حفره شکمی (مایع آسیت یا مایع پاراسنتز یا مایع پریتون)، مفاصل (مایع مفصلی)، پریکارد (مایع پریکارد).

ادامه مطلب »

سالمونلا از طریق دهان، وارد روده انسان، حیوانات و پرندگان می شود و سبب مسمومیت های غذایی، سپتی سمی و تب روده ای (حصبه یا تیفوئید) می گردد.

این باکتری باسیل، گرم منفی، بدون اسپور، فاقد کپسول، متحرک و دارای فلاژل پری تریش است. در این جنس، فقط سالمونلا گالیناروم و پولوروم بدون حرکت می باشند. سالمونلا ها هوازی و بی هوازی اختیاری هستند.

تشخیص آزمایشگاهی
بررسی میکروسکوپی مستقیم
در عفونت گاسترو آنتریت سالمونلائی، در صورتی که اسمیر مستقیم مدفوع بررسی شود، گلبول های سفید در مدفوع اسهالی دیده می شود.

کشت
برای تشخیص تب تیفوئیدی قبل از تجویز آنتی بیوتیک، از بیمار نمونه جهت انجام کشت باید گرفته شود.

ادامه مطلب »

بیشتر افراد جامعه از وجود سه نوع «آنتی‌ ژن» گروه خون Rh (D)-B-A اطلاع دارند. تاکنون بیش از ۳۰۰ نوع آنتی‌ ژن در ۲۹ سیستم گروه خون شناسائی شده است. زمانی که بیماری با گلبول قرمز خون فرد دیگری از طریق تزریق خون یا بارداری در تماس قرار می‌ گیرد، سیستم ایمنی بیمار می‌ تواند علیه آنتی‌ ژن‌ هائی که برای سیستم ایمنی او ناشناخته است، تولید «آنتی بادی» نماید. در حقیقت این همان فرآیندی است که ما را علیه باکتری‌ ها و ویروس‌ ها مصون می‌ سازد. در رابطه با گلبول‌ های قرمز خون، این مصونیت باعث می‌ شود خون فرد علیه آنتی‌ ژن‌ های غیر خودی، ناسازگار (incompatible) باشد و در نتیجه  آنتی‌ ژن‌ های غیر خودی از بین می‌ رود.
آزمایشگاه بانک خون برخی کشورها با جستجوی آنتی بادی قبل از تزریق خون و شناسائی آنتی‌ ژنی که آنتی‌ بادی علیه آن ساخته شده، به راحتی می‌ توانند خون مناسب (compatible) با خون بیمار را فراهم کنند. به این فرآیند علم ایمونو هماتولوژی (Immuno hematology) می‌ گویند. متأسفانه بسیاری از کشورهای در حال توسعه از این علم بهره شایانی نبرده‌ اند، که در حال حاضر ایران هم شامل این کشورها می‌ باشد.
آزمایشگاه مرجع ایمونو هماتولوژی سازمان انتقال خون ایران، تنها مرکز تخصصی است که سعی می‌ کند با استفاده از امکانات فنی – علمی و منابع انسانی تا حدودی نیازهای بیماران را در این خصوص رفع نماید. این آزمایشگاه سعی نموده تا با آموزش افراد و تجهیز برخی مراکز استانی انتقال خون و بیمارستان‌های منتخب، خلاء موجود را برطرف کرده، تا خدمات مناسب آزمایشگاهی – بالینی در اختیار بیماران با سابقه تزریق خون یا بارداری و پزشکان آنها قرار گیرد.
واقعیت این است که روزانه در مراکز پزشکی – بیمارستانی، مسئولین بانک خون‌ها با آگاهی یا عدم آگاهی از واکنش‌های نامطلوب تزریق خون، کیسه‌ های خون ناسازگاری را آماده می‌ کنند که می‌ تواند عواقب خطرناکی را برای بیماران داشته باشد.
بیماران می توانند علیه گلبول قرمز خون خود نیز آنتی‌ بادی بسازند. در صورتی که این آنتی‌ بادی‌ها توانایی از بین بردن گلبول‌ های قرمز خون بیمار را داشته باشند، منجر به کم خونی (آنمی) در افراد می‌ شوند که در برخی موارد می‌ تواند مرگ آنها را در پی داشته باشد. این نوع کم خونی به نام Autoimmune Hemolytic Anemia شناخته می‌ شود.

(Hemolytic Disease of the Fetus and Newborn (HDFN
نوع دیگری از بیماری ایمونو هماتولوژیک بیماری همولتیک جنین و نوزاد می باشد:

ادامه مطلب »

کشت مدفوع برای ایزوله کردن باکتری هایی مورد استفاده قرار می گیرد که اکثریت آنها باعث ایجاد بیماری های GI (گاسترو انتریت) می شوند. عمده باکتری های ایزوله شده در کشت ها، Ecoli پاتوژن، سالمونلا و شیگلا است. بعد از کشت و ایزوله کردن Ecoli پاتوژن و سالمونلا برای تعیین نوع سوش از آنتی سرم هایی استفاده می کنیم که به صورت تجاری در دسترس هستند. ویژگی های نمونه در کشت مدفوع بسیار مهم است. نمونه باید قبل از ۲ ساعت گرفته شده باشند و در صورتی که تاخیر بیشتر از ۲ ساعت باشد، باید نمونه را در محیط انتقال دهنده مناسب قرار داد. محیط هایی که اکثرا برای انتقال استفاده می کنند، کری بیلیر یا استوارت است. نمونه هایی که به آزمایشگاه فرستاده می شود دو نوع بودند: یا به صورت سواب رکتال بودند که در محیط انتقال دهنده قرار داده شده بودند و با نمونه های تازه مدفوع بودند که در ظرف مخصوص و مناسب جمع آوری شده بودند.

نحوه کشت
قبل از هر چیزی نمونه دریافتی (سواب رکتال – مدفوع تازه) را بررسی می کنیم که اگر شرایط لازم برای کشت را داشته باشد، کشت انجام گیرد. همیشه نمونه مدفوع به نمونه سواب برتری دارد و اگر نمونه دریافتی تازه، دارای چرک، موکوس، خون و .. باشد سعی می کنیم که برای کشت از این مناطق نمونه برداریم. برای کشت از محیط های مختلف و گوناگون استفاده می شود. با مخلوط کردن محیط های افتراقی با محیط های تقویت کننده می توان صحت آزمایشات خود را افزایش دهیم. در حالت روتین، شامل محیط SS (سالمونلا – شیگلا) و محیط سلنیت F (محیط تقویت کننده) است. سلنیت به صورت آبگوشت است، اما محیط سالمونلا – شیگلا، به صورت آگار صورتی کم رنگ جامد است.

برای آغاز کشت، مقداری از نمونه را برداشته و به صورت زیر عمل می کنیم:

ادامه مطلب »

در حالت کلی، تشخیص عفونت ویروسی در مقام مقایسه با سایر رشته‌های میکروبیولوژی، مستلزم صرف وقت زیاد، هزینه بالا، پرسنل ورزیده، آزمایشگاه مجهز و نمونه‌ هایی که بطور صحیح و به موقع از محل مناسب گرفته شده باشد و ارتباط پزشک با آزمایشگاه می‌باشد. از فاکتورهای مهمی که در تشخیص عفونت های ویروسی تاثیر دارد، صرف وقت زیاد است. مثلا یک ویروس سایتومگالو ویروس در زمان کشت به بیش از ۲۰ روز زمان نیاز دارد و هزینه بر است.

بنابراین در حالت کلی باید در آزمایشگاه ویروس شناسی سعی شود، از روش هائی استفاده شود که در زمان کوتاه و با حداقل هزینه، عفونت ویروسی را تشخیص داد. امروزه روش های تشخیص سریع عفونت نسبتا هزینه بالایی دارد. بطور کلی برای تشخیص عفونت های ویروسی از روش های مختلفی استفاده می‌کنند که برخی از این روش ها در اینجا ذکر می‌شود:

جداسازی ویروس از محیط کشت های زنده

با استفاده از سیستم های زنده، ویروس را جداسازی می‌کنند. برخی از این سیستم‌ها عبارتند از تخم پرندگان لقالح یافته (E.E) یا سیستم حیوانات آزمایشگاهی (L.A) و یا محیط کشت های سلولی (T.C) این روش و در حالت جداسازی میکرو ارگانیسم‌ها یک روش تشخیصی ۱۰۰% است، یعنی با جداسازی میکرو ارگانیسم‌ها همیشه می‌توان به عامل بیماری پی ‌برد. این عمل در رشته‌های مختلف میکروب شناسی، به سهولت انجام می‌گیرد. ولی در ویروس شناسی کمی وقت‌گیر است و هزینه زیادی به دنبال دارد. بنابراین در آزمایشگاه های تشخیص طبی حدالامکان سعی می‌کنند، از روش هائی غیر از این روش برای تشخیص عفونت ویروسی استفاده ‌کنند.

در این روش ویروس هایی که در کشت بافتی رشد می‌کنند، غالبا به وسیله اثراتشان بر کشت بافتی شناسایی شده و توسط میکروسکوپ نوری تشخیص داده می‌شوند.

ادامه مطلب »

روش رنگ آمیزی کپسول: بعضی از باکتری ها ماده لزجی از خود ترشح می کنند که خارج از سلول و پیرامون آن جمع می شود و دیواره سلولی را می پوشاند. این لایه کپسول نامیده می شود که ضخامت های متفاوت و چسبندگی متغیر دارد. اندازه کپسول به محیط کشت میکروبی بستگی دارد و همچنین باکتری های بیماریزا، در بین باکتری های تولید کننده کپسول، کپسول های بزرگتری دارند. جنس این کپسول از پلی ساکارید است، که در آب محلول و غیر یونی است.

کاربرد کپسول در باکتری ها: کپسول به عنوان یک سد اسمزی بین باکتری و محیط اطراف آن عمل می کند و در واقع نقش حفاظتی دارد. کپسول مانع از عمل بیگانه خواری گلبول های سفید می شود. همچنین بعنوان مخزن ذخیره مواد غذایی یا دفع مواد زائد هم می تواند عمل کند.

در تعدادی از باکتریهای بیماریزا، وجود کپسول شدت بیماریزایی و عفونت زایی را افزایش می دهد و ممکن است حتی این بیماریزایی به وجود کپسول بستگی داشته باشد. مثلا در استرپتوکوکوس پنومونیا اگر توانایی تولید کپسول در باکتری از بین برود این باکتری غیر بیماریزا می شود.

در عمل رنگ آمیزی، شرط رنگ گیری یک سلول، یونی بودن آن می باشد. یعنی وقتی سلول حالت یونی داشته باشد، هنگام رنگ آمیزی بین نواحی یونیزه سطح سلول و اجزای یونیزه مولکول های رنگ پیوند بوجود می آید. در نتیجه بین بارهای مخالف موجود در سطح سلول و مولکول های رنگ پیوند یونی تشکیل می شود و باکتری رنگ می گیرد. اما چون کپسول را به علت غیر یونی بودن آن نمی توان رنگ آمیزی کرد، در نتیجه برای دیدن آن در زیر میکروسکوپ، زمینه باکتری رنگ آمیزی می شود و در نتیجه امکان دیدن کپسول باکتری که بصورت بیرنگ ظاهر می شود، فراهم می شود. این روش را رنگ آمیزی منفی می نامند.

رنگ آمیزی به روش آنتونی: در گوشه سمت چپ لام، نام باکتری مورد نظر را که برای رنگ آمیزی آنتونی قرار است به کار ببریم، می نویسیم. یک لوپ کامل از محیط کشت را برداشته و بر روی لام قرار می دهیم و اجازه می دهیم که در دمای اتاق کاملاً خشک شود. لام را بر روی راک رنگ آمیزی قرار داده و به مدت یک دقیقه با کریستال ویوله ۱% رنگ آمیزی کرده، سپس بعد از رنگ آمیزی با سولفات مس ۲۰% لام را شستشو می دهیم. در مرحله بعد با پنبه لام را خشک می کنیم. در این مرحله با افزودن روغن ایمرسیون، نمونه را در زیر میکروسکوپ مشاهده می کنیم. کپسول یک هاله بی رنگ را در اطراف سلول تیره (بنفش) باکتری تشکیل داده است.

منبع